Toprağın Altındaki Siyah Hazine
Tesbih kültürü denince akla kehribardan sonra gelen en büyük efsane şüphesiz Oltu Taşıdır. Erzurum'un Oltu ilçesinden, yerin metrelerce altından binbir zahmetle, iğneyle kuyu kazar gibi çıkarılan bu taş, aslında bir "Linyit" türüdür ancak karbon yapısı ve sertliği onu sıradan bir kömürden ayırır. Yüzyıllardır işlenen, Erzurumlu ustaların elinde sanata dönüşen Oltu taşı, halk arasında "Siyah İnci" olarak bilinir. Peki, elinizdeki o simsiyah, parlak tesbih gerçekten Oltu mu, yoksa piyasayı istila eden "Rus Taşı" mı?
1. Hakiki Oltu Taşı Nasıl Oluşur ve Neden Değerlidir?
Oltu taşı, ardıç ağacının fosilleşmiş halidir. Topraktan çıktığında yumuşaktır, bu sayede ustalar onu torna tezgahında, hatta bıçakla bile işleyebilirler. Ancak hava ile temas ettiğinde sertleşmeye başlar. Oltu taşının en büyük özelliği, kullandıkça parlamasıdır. Siz çektikçe, elinizdeki yağ ve sürtünme etkisiyle taş adeta cilalanmış gibi bir parlaklığa kavuşur. Ayrıca statik elektrik toplama özelliği sayesinde vücuttaki negatif elektriği aldığına, stresi ve gerginliği azalttığına inanılır.
2. En Büyük Tehlike: Erzurum Oltu vs. Rus Oltu (Gürcü Oltu)
Tesbih piyasasında "Oltu" adıyla satılan ürünlerin büyük bir kısmı maalesef Rusya veya Gürcistan bölgesinden gelen, "Jet Taşı" olarak da bilinen çok daha düşük kaliteli bir linyit türüdür. Görüntü olarak birbirlerine çok benzerler ancak yapısal olarak çok farklıdırlar.
Ayırt Etme Yöntemleri:
- Sertlik ve Kırılganlık: Erzurum Oltu taşı daha kırılgandır. Düşürdüğünüzde çabuk kırılabilir. Rus taşı ise daha sert ve dayanıklı gibi görünür ancak işçiliği Erzurum Oltu kadar zarif olamaz.
- Ağırlık Hissi: Hakiki Oltu taşı, elinize aldığınızda tok bir his verir ancak göründüğü kadar ağır değildir. Rus taşları genellikle biraz daha hafiftir ve plastiğimsi bir his yaratabilir.
- Kahverengi Toz Testi (Zımpara Testi): Bu en kesin yöntemdir. Tesbihin görünmeyen bir yerine (imame altı veya habbe deliği kenarı) beyaz bir kağıda sürtün veya çok ince bir zımpara vurun. Eğer çıkan toz kahverengi ise o hakiki Erzurum Oltu taşıdır. Eğer çıkan toz siyah ise o Rus taşıdır.
- Elektriklenme Testi: Hakiki Oltu taşını sürtünme ile ısıttığınızda küçük kağıt parçalarını veya saç tellerini kendine çeker (statik elektrik). Rus taşında bu özellik çok zayıftır veya yoktur.
3. İşçilik Türleri: Gümüş ve Altın Kakma Sanatı
Oltu taşı simsiyah rengiyle asil bir duruşa sahiptir ancak onu bir sanat eserine dönüştüren üzerindeki işlemelerdir.
- Gümüş Kakma: Oltu taşının üzerine milimetrik kanallar açılarak içine gümüş telin gömülmesi sanatıdır. "Göz işçiliği" veya "Çeşm-i Bülbül" gibi motifler en popüler olanlardır.
- Altın İşleme: Daha değerli koleksiyonluk parçalarda gümüş yerine 14 veya 24 ayar altın tel kullanılır. Bu tesbihler nesilden nesile aktarılan miras niteliğindedir.
Sonuç: Değerini Bilen İçin Bir Tutku
Eğer amacınız sadece siyah bir tesbih çekmekse piyasada yüzlerce seçenek var. Ancak yaşayan, sizinle nefes alan, çektikçe güzelleşen ve emeğin hikayesini taşıyan bir eser arıyorsanız, adresiniz kesinlikle hakiki Erzurum Oltu Taşı olmalıdır. Sahte ürünlere kanmamak için sertifikalı ve güvenilir "Tesbih Uzmanı" mağazalarını tercih etmenizi öneririz.