Tesbih dünyasında en çok karıştırılan ve hakkında en çok şehir efsanesi üretilen türlerden biri "Sıkma Kehribar"dır. Birçok kişi ismindeki "kehribar" kelimesine aldanarak bunun damla kehribar tozlarının preslenmesiyle oluştuğunu düşünür. Ancak gerçek, sanıldığından çok daha farklı ve teknik bir süreçtir. Sıkma kehribar, kendine has formülü, mükemmel çekim hissi ve zamanla renk değiştirme özelliğiyle tesbih severlerin vazgeçilmezidir.
Sıkma Kehribar Nedir? Toz Kehribar mıdır?
Öncelikle şu efsaneyi yıkalım: Sıkma kehribar, kehribar tozlarının sıkıştırılmasıyla elde edilmez. Bu tamamen yanlış bir bilgidir. Sıkma kehribar, özel bir "fenol-formaldehit" formülü ile üretilen, sentetik reçine bazlı değerli bir malzemedir. Bu malzeme, 1900'lü yılların başında bakalit adıyla hayatımıza girmiş, daha sonra formülü geliştirilerek bugünkü tesbihlik halini almıştır.
Ona "kehribar" denmesinin sebebi, malzemesinin kalitesi, dokusunun damla kehribara benzemesi ve tıpkı damla kehribar gibi zamanla renk alıp değerlenmesidir. Yani sıkma kehribar, plastik veya basit bir polyester döküm değil, usta işçiliği gerektiren özel bir karışımdır.
Sıkma Kehribar Tesbihlerin Özellikleri
Sıkma kehribarı diğer malzemelerden ayıran ve onu "tesbihin efendisi" yapan bazı karakteristik özellikler vardır:
- Renk Alma (Patina): Sıkma kehribar tesbihler ilk yapıldığında daha açık renkli (sarı, turuncu, krem) olabilir. Ancak hava ile temas ettikçe ve elde çekildikçe zamanla rengi koyulaşır, vişne çürüğü veya koyu kahverengi tonlarına döner. Bu renk değişimi tesbihin "yaşadığını" ve kaliteli olduğunu gösterir.
- Yumuşak Çekim: Sıkma kehribarın hamuru, eldeki hissiyatı bakımından kadifemsi ve yumuşaktır. Cam gibi sert veya plastik gibi kaygan değildir. Ele yapışmaz, parmaklar arasında kayar gider.
- Hare Yapısı: Kaliteli bir sıkma kehribarda, malzemenin dökümü sırasında oluşan doğal hareler (dalgalanmalar) bulunur. Bu hareler tesbihe derinlik ve estetik katar.
- Dayanıklılık: Damla kehribara göre darbelere ve düşmelere karşı çok daha dayanıklıdır. Bu yüzden "günlük çekim" için en ideal tesbih türüdür.
Piyasadaki Ucuz "Sıkma"lar ile Gerçek Sıkma Arasındaki Fark
İnternet üzerinde 50-100 TL gibi fiyatlara satılan "sıkma kehribar" adı altındaki ürünlerin çoğu, aslında polyester veya basit plastik dökümlerdir. Gerçek sıkma kehribar, torna işçiliği gerektirir. Habbe delikleri pürüzsüzdür, malzeme elde ağırlık hissi verir ve ısıtıldığında (sürtünme ile) hafif bir fenolik koku yayabilir. Plastik ürünler ise elde hafif kalır, boya kokar ve zamanla renk değiştirmez, sadece kirlenir.
Ustalık ve İşçilik Faktörü
Sıkma kehribar bir hammadde olsa da, ona değerini veren ustanın elidir. "Kuru torna" denilen yöntemle işlenen, habbeleri milimetrik olarak aynı olan, imamesi, havşası ve hitamesiyle bir bütünlük arz eden tesbihler koleksiyonluk değer taşır. Beyzi kesim, arpa kesim, küre kesim veya kapsül kesim gibi farklı modeller, kullanıcının el yapısına göre tercih edilebilir.
Sıkma Kehribar Nasıl Parlatılır?
Zamanla matlaşan tesbihinizi parlatmak için kimyasal cilalar kullanmanıza gerek yoktur. En iyi cila, insan elidir. Tesbih çekildikçe eldeki yağlarla beslenir ve cam gibi parlamaya başlar. Ancak çok kirlendiyse, nemli bir güderi parçası veya gözlük bezi ile silerek temizleyebilirsiniz.
Özetle
Sıkma kehribar, geçmişin bakalit mirasını günümüz teknolojisiyle birleştiren, her erkeğin cebinde veya koleksiyonunda bulunması gereken zamansız bir aksesuardır. Renk değiştirmesi, sabrı ve olgunlaşmayı simgeler.